Körpələrdə Əlavə Qidaya Keçid

Valideynlər üçün ətraflı bələdçi

Giriş

Həyatın ilk 6 ayında körpələrin əsas qidası ana südüdür. Ana südü mümkün olmadıqda yaşa uyğun körpə formulaları istifadə olunur.

Təxminən 6 aylıq dövrdən sonra körpənin enerji, dəmir, sink, protein və bəzi vitamin ehtiyacları yalnız süd ilə tam qarşılanmır. Bu səbəbdən əlavə qidalara başlanılır.

Əlavə qidaya keçidin məqsədi:

• Böyümə və inkişafı dəstəkləmək
• Çeynəmə və udma bacarıqlarını inkişaf etdirmək
• Müxtəlif dad və teksturalarla tanış etmək
• Dəmir və digər qida maddələrinin çatışmazlığının qarşısını almaq

Əlavə qidaya nə zaman başlanmalıdır?

Müasir tövsiyələrə görə:

• Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO)
• ESPGHAN
• AAP

əlavə qidalara təxminən 6 aylıq yaşda başlanmasını tövsiyə edir.

Əlavə qidaya başlamaq üçün körpədə aşağıdakı əlamətlər olmalıdır:

✓ Başını dik saxlaya bilir

✓ Dəstəklə otura bilir

✓ Qaşıqla verilən qidanı qəbul edir

✓ Dil çıxarma refleksi zəifləyib

✓ Qidaya maraq göstərir

Erkən başlanmanın riskləri

4 aydan əvvəl əlavə qidaya başlanması tövsiyə edilmir.

Mümkün risklər:

• Boğulma riski
• Mədə-bağırsaq infeksiyaları
• Artmış piylənmə riski
• Böyrəklərə əlavə yük
• Ana südünün azalması

Gec başlanmanın riskləri

7–8 aydan sonra başlanması da arzuolunmazdır.

Risklər:

• Dəmir çatışmazlığı
• Sink çatışmazlığı
• Qida seçiciliyi
• Tekstura qəbulunda çətinlik
• Nitq və ağız-motor inkişafında gecikmə

Allergiyası olan uşaqlarda əlavə qida

Keçmişdə allergen qidaların gec verilməsi tövsiyə olunurdu.

Müasir yanaşma dəyişmişdir.

Aşağıdakı qidaların gecikdirilməsi tövsiyə edilmir:

• Yumurta
• Yer fıstığı
• Buğda
• Balıq

Əksinə, yaşa uyğun dövrdə təqdim olunmaları allergiya riskini azalda bilər.

Yüksək riskli körpələr

Əgər körpədə:

• Ağır ekzema varsa
• Yumurta allergiyası varsa
• Birinci dərəcəli qohumlarda ağır allergiya varsa

allergen qidaların təqdimatı pediatr/allergoloq nəzarətində planlaşdırılmalıdır.

Körpədə qida allergiyası varsa

İnək südü allergiyası olan körpələrdə:

• Ana südü davam etdirilir
• Lazım gəldikdə geniş hidrolizə olunmuş formula istifadə edilir

Əlavə qidalar isə yaşa uyğun davam etdirilir.

Lazımsız çoxsaylı qida qadağalarından qaçmaq lazımdır.

6 aylıq körpə üçün nümunə menyu

Səhər:
 Ana südü və ya formula

Günorta:
2–3 çay qaşığı tərəvəz püresi
 (kabak, balqabaq, kök)

Axşam:
 Ana südü və ya formula

Məqsəd:
 Dad öyrənmək, doyurmaq deyil.

7 aylıq körpə üçün nümunə menyu

Səhər:
 Ana südü

Ara:
Meyvə püresi
 (alma, armud)

Günorta:
 Tərəvəz püresi + mal əti və ya toyuq

Axşam:
 Ana südü

8 aylıq körpə üçün nümunə menyu

Səhər:
 Yulaf sıyığı

Ara:
 Yoqurt (əgər allergiya yoxdursa)

Günorta:
 Tərəvəz + ət

Axşam:
 Meyvə

Bu dövrdə teksturalı qidalara keçmək vacibdir.

9–10 aylıq körpə

Artıq:

• Yumşaq tərəvəz parçaları
• Küftə
• Balıq
• Lobya
• Mərci

təqdim edilə bilər.

Qaşıqla özünün yeməsinə imkan verilməlidir.

11–12 aylıq körpə

Ailə süfrəsinə yaxınlaşma dövrüdür.

Qidalar:

✓ Tərəvəzlər

✓ Meyvələr

✓ Taxıllar

✓ Ət

✓ Balıq

✓ Paxlalılar

✓ Süd məhsulları

gündəlik istifadə oluna bilər.

Tez-tez edilən səhvlər

❌ Şəkər əlavə etmək

❌ Duz əlavə etmək

❌ Meyvə şirəsi vermək

❌ Məcburi yedirtmək

❌ Televizor qarşısında qidalandırmaq

❌ Qidanı çox gec teksturalandırmaq

Qətiyyən verilməməli qidalar

12 aya qədər:

❌ Bal

❌ Çiy yumurta

❌ Pastörizə olunmamış süd məhsulları

❌ Bütöv fındıq və qoz

❌ Popkorn

❌ Şəkərli içkilər

Əlavə qidaya keçiddə ən vacib 10 prinsip

1. Ana südünü davam etdirin.
2. Təxminən 6 ayda başlayın.
3. Yeni qidaları bir-bir təqdim edin.
4. Dəmirlə zəngin qidaları erkən daxil edin.
5. Allergen qidaları səbəbsiz gecikdirməyin.
6. Şəkər əlavə etməyin.
7. Duz əlavə etməyin.
8. Müxtəlif qidalar təqdim edin.
9. Körpənin aclıq və toxluq siqnallarına hörmət edin.
10. Yemək vaxtını müsbət təcrübəyə çevirin.

Pediatrik qastroenteroloq və dietoloq baxışından ən vacib mesaj

Əlavə qidaya keçidin məqsədi ilk aylarda körpəni doyurmaq deyil, ona müxtəlif dadları, teksturaları və sağlam qidalanma vərdişlərini öyrətməkdir. Müasir elmi məlumatlar göstərir ki, allergen qidaların səbəbsiz gecikdirilməsi allergiyadan qorumur, əksinə bəzi hallarda riskin artmasına səbəb ola bilər. Dəmir tərkibli qidaların (ət, yumurta, paxlalılar) 6-cı aydan etibarən rasiona daxil edilməsi xüsusilə vacibdir.

Ədəbiyyat

1. ESPGHAN Committee on Nutrition. Complementary Feeding: A Position Paper. JPGN, 2017.
2. WHO. Guideline for Complementary Feeding of Infants and Young Children, 2023.
3. American Academy of Pediatrics. Infant Feeding and Nutrition Handbook, 2024.
4. EAACI Food Allergy Prevention Guideline Update, 2024.
5. NIAID Addendum Guidelines for Prevention of Peanut Allergy, 2017.
6. Fewtrell M et al. Complementary Feeding: A Position Paper by ESPGHAN Committee on Nutrition. JPGN.